Józef Czapski
1896 - 1993

Dzieciństwo i młodość spędził na kresach, wychowywał się w rodzinnym majątku Przyłuki pod Mińskiem. Po ukończeniu gimnazjum w Petersburgu, podjął tam studia prawnicze, przerwane powołaniem do armii rosyjskiej w 1916 Po nauce w Korpusie Paziów i służbie w I Pułku Ułanów Krechowieckich (w którego szeregach będzie brał czynny udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920), wystąpił z wojska, zakładając wraz z braćmi Marylskimi komunę religijno-pacyfistyczną. Jesienią 1918 zapisał się do pracowni Stanisława Lentza w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Zaraz potem wyruszył do Rosji w poszukiwaniu zaginionych żołnierzy swojego pułku, odkrył wówczas, że jeńcy polscy zostali rozstrzelani. Podobną misję z podobnym pełnił raz jeszcze, na rozkaz gen. Władysława Andersa podczas II wojny światowej w 1942 r., jako jeden z pierwszych odkrywając prawdę o mordzie katyńskim.

W 1920 wstąpił do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, początkowo do pracowni Wojciecha Weissa, a potem Józefa Pankiewicza. Wraz z innymi studentami Pankiewicza współtworzył Komitet Paryski (grupę zwaną kapistami), w celu wspólnego wyjazdu do Paryża na dalsze studia, zrealizowanego w 1924 Nad Sekwaną jako jedyny biegle władający językiem francuskim, zabiegał o codzienne sprawy kolegów. Wszedł w bliski kontakt z przedstawicielami elity intelektualno-artystycznej Paryża.

W 1932 powrócił do Polski. Osiadając w Warszawie, rozpoczął publicystyczną aktywność przede wszystkim w “Głosie Plastyków”, udzielał się także w Instytucie Propagandy Sztuki (tam m.in. wygłosił ważny odczyt O Cézannie i świadomości malarskiej w 1936 r., wydany potem drukiem). W hołdzie swemu profesorowi opublikował w 1936 książkę Józef Pankiewicz. Życie i dzieło. Wypowiedzi o sztuce.

Zmobilizowany podczas kampanii wrześniowej, został wzięty do niewoli i osadzony wraz z innymi jeńcami w Starobielsku na Ukrainie. Uratował się jako jeden z nielicznych spośród internowanych oficerów polskich. Większość z nich została zamordowana w Katyniu. W 1941 dostał się do armii polskiej w ZSRR, dowodzonej przez gen. Andersa, przemierzając z nią szlak przez Irak, Palestynę, Egipt, do Włoch. Uczestniczył w organizacji miesięcznika “Kultura”, w 1947 zamieszkał w jego siedzibie w Maisons-Laffitte pod Paryżem, gdzie spędził niemal pół wieku – drugą połowę swego długiego życia. Udzielał się odtąd publicznie – tak przez słowo mówione, jak i pisane. Nigdy nie zaprzestał aktywności artystycznej, bardzo często opatrując ją autokomentarzem: Zawsze żałowałem, że nie mam trzech rąk, bo myśli o malarstwie podczas malowania są dla mnie nie tylko najważniejsze, ale te dopiero znaczą.

Ważniejsze wystawy indywidualne Czapskiego miały miejsce w Paryżu (Galerie Maretier, 1931; Galerie Desbričres, 1967; Galerie Lambert, 1974; Galerie Briance, 1978), Londynie (wielokrotnie w Galerii Grabowskiego, 1952-1970), Nowym Jorku (Sagittarius Gallery,1961), w Szwajcarii – w Genewie (Galerie Motte, 1971), Chexbres (Galerie Plexus, 1979) i Vevey (Musée Jenisch, 1990), w Polsce – w Warszawie (Instytut Propagandy Sztuki, 1938; Muzeum Archidiecezjalne, 1986; Galeria Kordegarda, 1990; Muzeum Narodowe, 1992), Poznaniu (Muzeum Narodowe 1957 i 1992), Krakowie (TPSP, 1957; Muzeum Narodowe, 1992 i 1996; Międzynarodowe Centrum Kultury, 1996), Nowym Sączu (1990), Gdańsku (Muzeum Narodowe, 2000). Brał udział we wszystkich ważnych wystąpieniach kapistów – od pierwszych wystaw w paryskiej Galerie Zak (1930) i genewskiej Galerie Moos (1931), spośród wielu innych wystaw zbiorowych wymienić należy choćby paryskie Biennale (1985).

Obrazy w kolekcja: